Μια μεγάλη, χαρούμενη Ένωση...

Μια μεγάλη, χαρούμενη Ένωση...

Πέμπτη, 05 Ιούλιος 2012 00:15

Τις τελευταίες εβδομάδες η ιδέα της δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης έχει γίνει το πιο πρόσφατο 'φάρμακο' που προωθείται ως λύση για τη μακρόχρονη κρίση του ευρώ. Αλλά, ανεξάρτητα από το βάσιμο της τραπεζικής ένωσης - και υπάρχουν πολλοί λόγοι για αυτό – οι προτάσεις για τη δημιουργία της εγείρουν περισσότερα ερωτήματα από ότι μπορούν προς το παρόν να απαντηθούν.

Τα κίνητρα εκείνων που υποστηρίζουν μια τραπεζική ένωση ποικίλουν σημαντικά. Για κάποιους, ιδιαίτερα στη νότια Ευρώπη, θεωρείται ως ένα μέσο για μετάθεση του βάρους της στήριξης των τραπεζών τους σε εκείνους με βαθύτερες τσέπες. Για άλλους, ειδικά στην ευρωκρατία των Βρυξελλών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεωρείται ως ένα ακόμα βήμα προς την οικοδόμηση ενός ευρωπαϊκού υπερκράτους.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ήταν πιο προσεκτική, αν και δεν είναι λιγότερο ενθουσιώδης, υποστηρίζοντας ότι μια τραπεζική ένωση θα πρέπει να έχει τρεις στόχους.

Πρώτον, μεγαλύτερη εποπτεία σε επίπεδο ευρωζώνης -  θα πρέπει να ενισχύσει τη χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση, να αμβλύνει τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, και να βελτιώσει την άσκηση της νομισματικής πολιτικής.

Ο δεύτερος στόχος πρέπει να είναι η ρίξη του δεσμού μεταξύ τραπεζών και κρατών, ο οποίος υπήρξε ιδιαίτερα επικίνδυνο χαρακτηριστικό του περασμένου έτους, ενώ ο τρίτος στόχος είναι να ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους για τους φορολογούμενους με επαρκείς συνεισφορές από τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ο τρίτος αυτός στόχος θα μπορούσε να επιτευχθεί ανά χώρα, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι μια γενική τραπεζική εισφορά ή ένας πανευρωπαϊκός φόρος χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, θα βοηθούσε να εξαλειφθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

Πώς θα μπορούσαν οι αξιέπαινοι αυτοί στόχοι να επιτευχθούν; Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε ότι μια πλήρης τραπεζική ένωση θα πρέπει να στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: ένα ενιαίο σύστημα προστασίας των καταθέσεων που θα καλύπτει όλες τις  τράπεζες της ΕΕ (ή της ευρωζώνης). Μια κοινή αρχή που θα αναλάμβανε τη διάλυση προβληματικών τραπεζών και ένα κοινό επικουρικό ταμείο εγγυοδοσίας για τις περιπτώσεις αυτές, τουλάχιστον για συστημικά σημαντικές και διασυνοριακές τράπεζες. Μία ενιαία ευρωπαϊκή εποπτική αρχή για αυτές τις τράπεζες. Και ένας ενιαίος κώδικας δεοντολογίας για την προληπτική εποπτεία όλων των τραπεζών στην Ευρώπη.

Η ταυτότητα όμως του ενιαίου ευρωπαϊκού εποπτικού οργάνου των τραπεζών δεν έχει αποφασιστεί, και η ΕΚΤ έχει δει εδώ μια ευκαιρία για μεγαλύτερες εξουσίες. Οι κεντρικοί τραπεζίτες στην Ευρώπη δεν ήταν ποτέ ικανοποιημένοι με τη νομισματική πολιτική εντολή που δόθηκε στην ΕΚΤ βάσει της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Η εποπτεία των τραπεζών δεν είχε συμπεριληφθεί μεταξύ των στόχων της ΕΚΤ, αν και ένα άρθρο της Συνθήκης αναφέρει ότι το σύστημα των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών στο σύνολό του έχει ως καθήκον να συμβάλλει στην αποτελεσματική εποπτεία. Οι τράπεζες δηλώνουν ότι η απλούστερη λύση θα ήταν να επεκτείνει την αποστολή της και να γίνει η ΕΚΤ η de facto πανευρωπαϊκή εποπτική αρχή.

Αυτό δεν ευνοείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία μόλις έχει δημιουργήσει την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA). Η EBA είναι στενά συνδεδεμένη με την ίδια την Επιτροπή, και θεωρείται ως η αναμενόμενη υποψήφια για ένα ευρύτερο ρόλο.

Η Επιτροπή μπορεί να έχει δίκιο, αλλά έχει επίσης και ένα πρόβλημα. Κατά τη διάρκεια του πολιτικού παζαρέματος που προηγήθηκε της δημιουργίας της ΕΒΑ (και δύο ισοδύναμων οργανισμών για ασφαλιστικές και χρηματοπιστωτικές εταιρείες), συμφωνήθηκε ότι η νέα αρχή θα έχει έδρα το Λονδίνο. Αυτό φάνηκε λογικό εκείνη την εποχή, αλλά όχι αν ο ρόλος της είναι να διευρυνθεί. Πώς θα μπορούσε ένας επόπτης της ευρωζώνης να εδρεύει εκτός ευρωζώνης;

Το δεύτερο άλυτο ερώτημα είναι πώς μπορεί να επιτευχθεί μια τραπεζική ένωση από νομική άποψη. Συνταγματική αλλαγή αυτής της κλίμακας θα απαιτούσε κανονικά μια νέα ευρωπαϊκή συνθήκη. Αλλά αυτό θα πάρει χρόνο, και οι ηγέτες της Ευρώπης δεν  έχουν και πάρα πολύ.

Επιπλέον, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι οι ψηφοφόροι σε χώρες που απαιτούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με τις αλλαγές της συνθήκης, θα υποστηρίξουν περαιτέρω μεταβίβαση της εξουσίας. Έτσι, το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι ότι, όπως συνηθίζει η ΕΕ,  η τραπεζική ένωση τραπεζών θα 'κατασκευαστεί' με χρήση των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων, ξεπερνώντας διακριτικά το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας, και αποφεύγοντας κάθε αναφορά στην κοινή γνώμη. Όλα τα σημεία δείχνουν προς την ΕΚΤ.

Το τελικό ερώτημα είναι τι θα σήμαινε μια τέτοια ένωση για την ενιαία χρηματοπιστωτική αγορά, και ιδιαίτερα για τις χώρες που βρίσκονται εκτός του ενιαίου νομίσματος. Πολλές θα συνυπογράψουν, αφού προτίθενται να ενταχθούν το συντομότερο δυνατό, παρά τις δυσκολίε,ς στο ευρώ. Αλλά αυτό δεν ισχύει και για το Ηνωμένο Βασίλειο, και το Λονδίνο παραμένει το μεγαλύτερο οικονομικό κέντρο της ηπείρου, με μεγάλη διαφορά.

Μια τραπεζική ένωση κάποιου είδους θα πρέπει να εφαρμοστεί, και σύντομα. Διαφορετικά, το τραπεζικό σύστημα της ευρωζώνης θα καταρρεύσει. Αλλά οι συνέπειες μιας τέτοιας πορείας για το μεγάλο πείραμα του ελεύθερου εμπορίου της Ευρώπης θα μπορούσε να είναι σοβαρές, και, αν δεν διαχειριστούν προσεκτικά, θα μπορούσαν να οδηγήσουν την Βρετανία εκτός. Το πολιτικό διακύβευμα είναι υψηλό, και το αποτέλεσμα είναι πιθανό να το αντανακλά το γεγονός.