Θέλω να κόβεται η ανάσα σε όσους με βλέπουν

 

14 Οκτωβρίου 2012
Ανδρέας Λουμάκης, ειδικά για τη Russia Beyond the Headlines

Η φωνή της γιαγιάς της, οι πόζες μπροστά από τον καθρέφτη της, αλλά κυρίως ένα φιλμ που είδε στα 13 της, σε έναν κινηματογράφο του Κιέβου έμελλε να αλλάξουν για πάντα τη ζωή της και να χαρίσουν στην στη κλασική μουσική μια από τις σημαντικότερες σύγχρονες σοπράνο της. Σήμερα αποκλειστικά στο «Η Ρωσία Τώρα» η σπουδαία σοπράνο του θεάτρου Μπαλέτου και Όπερας Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης Κριστίνα Καπουστίνσκαγια, για την οποία μέχρι και οι Times της Νέας Υόρκης έχουν γράψει ύμνο, σας αποκαλύπτεται.

Φωτογράφος: Β. Μπαρανόφσκι

ΕΡ. Δεν θα σε ρωτήσω για το πώς, αλλά το γιατί έγινες σολίστ;

ΑΠ. Δεν πρόκειται για ένα επάγγελμα για το οποίο μπορεί να ειπωθεί το “αποφάσισα να γίνω”. Τα επαγγέλματα που έχουν σχέση με δημιουργία δεν εξαρτώνται μόνο από την θέληση. Πρέπει να υπάρχει μια προδιάθεση, μία διανοητική διαμόρφωση. Οι νέοι συχνά ακολουθούν το ένα ή το άλλο επάγγελμα μόνο επειδή αυτό γίνεται της μόδας ή το βρίσκουν όμορφο. Όμως, εγώ θέλω να κόβεται η ανάσα στους άλλους όταν με βλέπουν. Θα το καταφέρω; Πρέπει να θυμάται κανείς ότι στα πλαίσια των δημιουργικών επαγγελμάτων το ρίσκο του να δουλεύεις χρόνια, και να μην δεις επιτυχία, είναι πολύ υψηλό.

Για την γιαγιά μου, η ζωή της ήταν αδιανόητη χωρίς το τραγούδι . Δεν περνούσε μέρα χωρίς να τραγουδήσει κάτι και έπειτα να πει: “Κοίτα! Πώς έχω γεράσει... δεν μου έχει μείνει καθόλου ψηλή φωνή... απέμεινα μόνο με τις υψηλές νότες. Τι κρίμα!” Έτσι με μεγάλωνε. Απ' αυτήν έμαθα ουκρανικά δημοτικά τραγούδια.

Μικρή, επεδίωκα να τραβώ την προσοχή των άλλων. Ανταγωνιζόμουν την τηλεόραση – χόρευα, στριφογύριζα, έπαιρνα διάφορες χορευτικές πόζες και φώναζα: “Κοιτάξτε με! Κοιτάξτε με!” Αργότερα είδα στην τηλεόραση την Μάγια Πλισέτσκαγια. Έτσι, άρχισα να φοράω στη μέση ένα σωσίβιο για κολύμπι και από πάνω μια φούστα. Όταν ήμουν πέντε ετών ο μπαμπάς μου με πήγε στο Ωδείο το οποίο βρισκόταν σε πολύ μικρή απόσταση από το σπίτι. Στην τετάρτη δημοτικού, στο μάθημα μουσικής, όλη η τάξη τραγουδούσε ένα νανούρισμα. Τότε ανακάλυψα πως ακουγόμουν περισσότερο  απ' όλη την χορωδία. Δεν φώναζα. Απλά μέσα στην φωνή μου εμφανίστηκε ξαφνικά ένα “κουδουνάκι”, εκείνο που οι επαγγελματίες το ονομάζουν “falsetto”. Στην αρχή μου προκάλεσε αμηχανία  και σε λίγα δευτερόλεπτα όλοι οι συμμαθητές μου με κοιτούσαν με απορία. Κάπως  έτσι αρχίσαμε να ζούμε οι δυο μας μαζί. Εγώ και το κουδουνάκι μου.

Το σημειωματάριο  που σταμάτησε στην πρώτη σελίδα

Στο Ωδείο παρακολουθούσα μαθήματα πιάνου. Στα 13 μου χρόνια είδα  “Το φάντασμα της όπερας”. Αυτή ήταν μια αξέχαστη εμπειρία που μου εντυπώθηκε βαθιά. Έστω και μέσω μιας ταινίας, γνωρίστηκα με την όπερα. Η εντύπωση ήταν τόσο ισχυρή που μόλις συνήλθα, άρχισα να κρατώ προσωπικές σημειώσεις. Η πρώτη μου σημείωση ήταν περίπου η εξής: “... Μα πόσο ενθουσιασμένη είμαι! Τραγούδι, μουσική, η Μαργαρίτα με την ηλακάτη, ακόμη και η πρωταγωνίστρια έχει το ίδιο με μένα όνομα, Χριστίνα, λες και πρόκειται για μένα! Θέλω κι εγώ να τραγουδάω έτσι...  θέλω πολύ να τραγουδάω... πρέπει να τραγουδάω...” Η πρώτη μου σημείωση ήταν και η τελευταία, έχοντας επιτυχώς βάλει τέλος στο σημειωματάριο μου, ήδη από την πρώτη του σελίδα.  Μπορεί κάποιος να αποφασίσει ότι πρώτα θα πλύνει τα πιάτα και μετά θα καθαρίσει τα δωμάτια.  Όμως για το τι θα κάνεις με κάτι που σε βασανίζει και σε κάνει κομμάτια; Που κάνει δύσκολη τη ζωή σου, αλλά χωρίς αυτό είναι αδύνατον να ζεις.

Η γοργόνα του Ντίσνεϊ

ΕΡ. Τι είναι για εσένα η φωνή σου;

ΑΠ. Η ζωή μου.

ΕΡ. Υπάρχει κάτι για το οποίο θα θυσίαζες τη φωνή σου;

ΑΠ.  Προσπαθώ να φανταστώ κάτι και μου έρχεται στο μυαλό μια παιδική ταινία κινούμενων σχεδίων, νομίζω του Ντίσνεϊ, με την γοργόνα Αριέλ, η οποία είχε ουρίτσα, αλλά δεν είχε πόδια. Και για να αποκτήσει πόδια έδωσε για αντάλλαγμα την φωνή της. Η ζωή όμως δεν είναι παραμύθι. Ναι, οι άνθρωποι κάνουν θυσίες. Μια γυναίκα και μητέρα, υπό συγκεκριμένες περιστάσεις, θυσιάζει την καριέρα της, ακόμη και το επάγγελμά της,  για τα παιδιά της.  Για την υγεία ή τη την ζωή τους, οι άνθρωποι θυσιάζουν το χρόνο τους, ώρες ξεκούρασης, την ευτυχία τους, ολόκληρες περιουσίες. Άμα σκεφτείς όμως τη φωνή, πώς μπορείς να την θυσιάσεις; Μπορεί κανείς να θυσιάσει τη ζωή του για να σώσει τη ζωή κάποιου άλλου. Δωρίζουν τα όργανά τους όχι μόνο μεταθανάτια, αλλά και εν ζωή – δωρίζουν π.χ. ένα νεφρό. Αλλά η φωνή; Δεν είναι υλική ουσία. Είναι μια λειτουργία εγκεφάλου, αναπνευστικού και μυϊκού συστήματος, φωνητικών χορδών. Δεν μπορεί να αφαιρεθεί απ' τον έναν και να τοποθετηθεί στον άλλον.  Η φωνή είναι σαν ένα ανθρώπινο αξεσουάρ οργανισμού.  Ένας «φιόγκος». Ένας οργανισμός μπορεί να συνυπάρχει τέλεια και με έναν κακό “φιόγκο”. Δεν αποτελεί κάτι θεμελιώδες και απαραίτητο για τη ζωή. Η φωνή χαρίζει ομορφιά. Και η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο. Όταν βρισκόμαστε στο δάσος και ακούμε τα πουλιά να τραγουδούν σταματάμε σαν μαγεμένοι. Ο άνθρωπος ηρεμεί ψυχικά, αποκτά θετικά συναισθήματα. Εάν ο Θεός σου δώρισε μια ωραία φωνή, οφείλεις να την αναπτύσσεις, να την εμπλουτίζεις καθημερινά, αναζητώντας νέους χρωματισμούς και μελωδίες. Έχεις λοιπόν ευθύνη για τη φωνή σου, την ομορφιά, που σώζει αυτό τον κόσμο, ο οποίος ολοένα και λαμβάνει άσχημη μορφή.

ΕΡ.  Στην Αγία Πετρούπολη έζησαν και δημιουργούσαν κολοσσοί της παγκόσμιας τέχνης.  Αν για παράδειγμα ζούσες στις Βρυξέλλες, θα ήσουν η ίδια καλλιτέχνης;

ΑΠ. Δεν έχω διαρκώς στο μυαλό μου ποιοί έζησαν στην Αγία Πετρούπολη. Σκέφτομαι τον ρόλο μου. Το έργο ενός ανθρώπου είναι αντίστοιχο της φύσης, της ψυχής του. Όμως ο άνθρωπος δεν είναι δίσκος εγγραφής. Διαφέρουν οι μέρες, διαφέρει η διάθεση, διαφέρουν οι συνεργάτες, και αισθάνεσαι ότι ακούγεσαι διαφορετικά. Σ' αυτό έγκειται το “ωραίο” του ζωντανού θεάτρου, της ζωντανής εκτέλεσης. Στην ίδια την Αγία Πετρούπολη η κάθε παράσταση είναι διαφορετική κάθε φορά! Γενικά, έχω μεγαλώσει σε μια εντελώς διαφορετική ατμόσφαιρα, σ' ένα διαφορετικό περιβάλλον, και είναι φυσιολογικό ότι οι μνήμες και οι εμπειρίες από τα παιδικά μου χρόνια υπερισχύουν μέσα μου, στον χαρακτήρα μου, στο έργο μου.  Ναι, μέσα στην αναζήτηση της διάθεσης για την παράσταση μπορείς να βρεις την έμπνευση. Επίσης, το ίδιο στην γεωγραφική τοποθεσία, σε μια πρόσοψη κτιρίου στις ένδοξες και μεγάλες προσωπικότητες μιας πόλης, στη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, σε ένα συννεφάκι στον ουρανό, σε ένα ουράνιο τόξο μετά τη βροχή, στα λουλούδια μιας πασχαλιάς που έπεσαν μετά τη μπόρα. Όλα αυτά λίγο-πολύ δημιουργούν το σεισμικό σύστημα της ψυχής σου. Ύστερα συναντάς αυτόν που είναι ο πιο σημαντικός και βασικός πάνω στην σκηνή. Ο συνεργάτης σου. Και εκεί οι προσόψεις δεν έχουν καμία σημασία...

Είναι αρρώστια τα τραγούδια…

ΕΡ. Όταν “παίρνεις στα χέρια σου” έναν ρόλο, πώς προσπαθείς να μπεις μέσα του;

ΑΠ. Δεν είμαι εγώ που παίρνω τον ρόλο στα χέρια. Είναι ο ρόλος που με παίρνει στα δικά του. Με καταλαμβάνει, με δηλητηριάζει, με βασανίζει. Εικόνες έρχονται και φεύγουν. Εικόνες εναλλάσσονται μπροστά απ' τα μάτια μου, μες στο κεφάλι μου ηχούν μοτίβα, δεν με αφήνουν να κοιμηθώ. Αρρώστια! Πρέπει να μοιάζει με εγκυμοσύνη. Ακούς κάθε ήχο, και μετά, μόλις τελειώσει η δουλειά, αισθάνεσαι ένα κενό.

ΕΡ. Υπάρχει κάποια όπερα που σου αρέσει να τραγουδάς στο σπίτι;

ΑΠ. Όχι τόσο να τραγουδάω, αλλά να μουρμουρίζω και να την βιώνω ξανά και ξανά. Ναι, εκτός από ουκρανικά τραγούδια και ρομάντζα υπάρχουν βέβαια και αποσπάσματα από όπερες.

ΕΡ. Ποια είναι η αγαπημένη σου;

ΑΠ. Μία απ' αυτές που δεν με αφήνουν ποτέ, είναι ο μονόλογος της Λίζας από την “Ντάμα Πίκα” του Π.Ι. Τσαϊκόφσκι.

Γιατί δεν μπορούν να υπάρξουν μεγάλες γυναίκες μαέστροι

ΕΡ. Η λέξη “μουσική” είναι γένους θηλυκού. Ενώ υπάρχουν δεκάδες μεγάλοι συνθέτες και μαέστροι -όλοι τους άντρες- δεν υπάρχουν γυναίκες. Γιατί συμβαίνει αυτό;

ΑΠ. Το να ηγείσαι, να διευθύνεις, να διατάζεις, είναι ο ρόλος του άνδρα. Η γυναίκα χάνει την θηλυκότητά της στο αναλόγιο. Δεν αξίζει να το κάνει. Δεν χρειάζεται να γίνεται αρρενωπή. Το να είσαι αρρενωπή δεν σημαίνει να είσαι άνδρας. Αλλά δεν είσαι πια ούτε γυναίκα. Η γυναίκα ηγείται μέσω της ομορφιάς και της απαλότητας, και τέτοια στοιχεία δεν μπορούν να χαρακτηρίζουν έναν μαέστρο.

ΕΡ. Θα μπορούσε να γεννηθεί σήμερα ένας Μότσαρτ ή ένας Μπετόβεν;

ΑΠ. Η εποχή τώρα είναι διαφορετική. Άλλος τρόπος σκέψης, άλλος ήχος. Ας αφήσουμε τον Μότσαρτ και τον Μπετόβεν στην εποχή τους. Μπορεί να γεννηθεί μια μεγαλοφυΐα, το βασικό είναι να μην “καταστραφεί” πριν τη στιγμή της παραγωγικότητας στον δρόμο των προοπτικών και των άφθονων υποσχέσεων.

ΕΡ. Δεν θα σε ρωτήσω αν ο Γκέργκιεφ είναι σπουδαίος μαέστρος, αυτό είναι γεγονός. Θέλω να σε ρωτήσω, γιατί είναι ξεχωριστός για εσένα;

ΑΠ. Εδώ μπορούν να γραφούν τόμοι ολόκληροι. Ωστόσο μόνο μια λέξη μπορεί να τον εκφράσει:  “υπερ-άνθρωπος”.

Οι δικές μου Σειρήνες είναι…

ΕΡ. Όταν ο Οδυσσέας περνούσε απ' τις Σειρήνες, ζήτησε από τους ναύτες τους να τον δέσουν στο κατάρτι, και έβαλε κερί στα αφτιά των ναυτών, ώστε να μην ακούσουν τις ωραίες μελωδίες και πάνε προς αυτές. Υπάρχει κάποιο τραγούδι, μουσική ή, ίσως κάποιος ήχος της φύσης, που να σε σαγηνεύει όταν τον ακούς.

ΑΠ. Η γλυκιά, λουλουδένια γεύση του αέρα. Το άρωμα των λουλουδιών πριν την βροχή. Το τραγούδι των γρύλων την νύχτα, κάτω από το παράθυρο. Η αγρυπνία των βατράχων νωρίς το πρωί την άνοιξη. Η ομίχλη πάνω απ' το λιβάδι. Το αηδόνι που τραγουδά μες στην νύχτα. Το νανούρισμα της μητέρας για το μωρό της.

ΕΡ. Ο έρωτας σε καθορίζει στην σκηνή;

ΑΠ . Ποτέ μου δεν έχω ερωτευτεί πραγματικά.

ΕΡ. Τι άλλο  σου αρέσει εκτός από την μουσική;

ΑΠ.  Να ταξιδεύω, να κάνω πατίνια, να σκαλίζω λουλούδια, να παίζω με τον σκύλο μου, ο οποίος είναι στο Κίεβο και μου λείπει. Μου αρέσει να μαγειρεύω κάτι ιδιαίτερο για έναν δικό μου άνθρωπο.

ΕΡ. Ποιο τραγούδι θα αφιέρωνες σήμερα στην Ελλάδα και την Ευρώπη, που βρίσκονται σε τόσο δύσκολη κατάσταση;

ΑΠ. Δεν μπορείς να σκεφτείς τίποτε πιο εύστοχο απ' αυτό που ήδη υπάρχει – τον ύμνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την “Ωδή στη Χαρά”. Φυσικά, αυτή η δύσκολη κατάσταση δεν προσφέρει καμία χαρά. Αλλά ο Σίλερ έκανε την έκκληση να εορταστεί η αδελφότητα της ανθρωπότητας. Πιστεύω ότι η αλληλεγγύη δεν πρέπει να μας εγκαταλείπει ποτέ, ούτε στην χαρά, ούτε στην δυστυχία. Οι δυσκολίες δεν πρέπει να αποτελούν ατομικές υποθέσεις. Πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει βοήθεια, αλλά και η βοήθεια να γίνεται δεκτή με υψηλό αίσθημα ευθύνης. Κάθε κάτοικος πρέπει να μάθει να είναι ενεργός πολίτης. Πρέπει οπωσδήποτε να σταθούν όλοι μαζί, να αποκτήσουν θετική διάθεση και οι λύσεις θα βρεθούν. Πρέπει να καλλιεργούμε την ομορφιά, ώστε ο κόσμος να σταματήσει να κατασκευάζει δυσμορφίες. Εδώ θα ζήσουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας.

ΕΡ. Έχεις δει ποτέ στον ύπνο σου ένα ρόλο που δεν έχεις παίξει;

ΑΠ. Αυτή η ερώτηση και πάλι μου φέρνει τις αναμνήσεις των παιδικών μου χρόνων. Στην ταινία “Το φάντασμα της όπερας” βλέπουμε ένα απόσπασμα από τη σκηνή της Μαργαρίτας από την όπερα “Φάουστ” του Σ. Γκουνό. Από τότε μια εικόνα της Μαργαρίτας ζει μέσα μου. Η μουσική αυτή υπάρχει σε έργα των Γκουνό, Μπόιτο, Μπερλιόζ... κι ονειρεύομαι την κάθε μια.