Θα κατάσχονται και οι τραπεζικοί λογαριασμοί

Απόφαση του Αρείου Πάγου ανατρέπει τα δεδομένα ετών κρίνοντας ότι το απόρρητο δεν σημαίνει και ακατάσχετο

 

Οι οφειλές από δάνεια, πιστωτικές κάρτες και παντός είδους συναλλαγές μπορούν να καλύπτονται από τις καταθέσεις

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  30/01/2000 00:00

4

emailεκτύπωση  

Απόρρητο δεν σημαίνει ακατάσχετο. Αλλο το ένα και άλλο το άλλο. Με το σκεπτικό αυτό, έτσι με απλά λόγια, το Ανώτατο Δικαστήριό μας, ο Αρειος Πάγος δηλαδή, σε μια απόφασή του έσπασε τον προστατευτικό κλοιό που χρόνια τώρα κάλυπτε τις τραπεζικές καταθέσεις μας. Που χρόνια τώρα εμπόδιζε την τράπεζα και τους τρίτους να βάλουν χέρι σε αυτές και να συμψηφίσουν ό,τι τους χρωστάμε.

Στο εξής το ακατάσχετο των καταθέσεών μας «πάει περίπατο». Αν έχουμε χρέη και η τράπεζα και οι τρίτοι δανειστές μας θα μπορούν να μάθουν τι καταθέσεις έχουμε και να τις κατάσχουν. Η σημαντική αυτή εξέλιξη, σημαντικότερη από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά, λύνει τα χέρια των τραπεζών αλλά και των ιδιωτών δανειστών να μπορούν να συμψηφίζουν τις απαιτήσεις τους με τις καταθέσεις μας.

* Σπάει το ακατάσχετο

Οφειλές από δάνεια, στεγαστικά, καταναλωτικά ή ό,τι άλλο, από πιστωτικές κάρτες, από παντός είδους οικονομικές συναλλαγές θα εξοφλούνται με συμψηφισμό από τα πιστωτικά ιδρύματα όταν διαθέτουμε καταθέσεις. Το ίδιο και όταν τρίτοι κινούν τις διαδικασίες κατάσχεσης γιατί τους χρωστάμε λεφτά.

Η απόφαση-σταθμός που εκδόθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας δρομολογεί σε νέες βάσεις τις σχέσεις με τα χρέη μας και τα πιστωτικά ιδρύματα και ανατρέπει νομολογία ετών περί του αντιθέτου. Γιατί το αν οι τραπεζικές καταθέσεις κατάσχονται ή δεν κατάσχονται και πότε και από ποιόν είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει τη δικαιοσύνη και τον Αρειο Πάγο από τη δεκαετία του '70. Με σειρά αποφάσεών του το Ανώτατο Δικαστήριο ήδη από το 1975 και ως πρόσφατα (η τελευταία ήταν της Ολομελείας του Αρείου Πάγου και εκδόθηκε το 1993 με αριθμό 3) είχε αποκρούσει κάθε σκέψη και δυνατότητα κατάσχεσης των τραπεζικών καταθέσεων. Το ακατάσχετο είχε πλήρως διαφυλαχθεί και διασφαλισθεί. Στην τραπεζική κατάθεση δεν μπορούσε να βάλει χέρι κανείς.

Και ενώ έτσι είχαν τα πράγματα, η απόφαση που παραθέτουμε στη συνέχεια άλλαξε το σκηνικό. Ο Αρειος Πάγος κάνοντας στροφή 180 μοιρών αποφάσισε ότι οι καταθέσεις κατάσχονται και από την τράπεζα (όταν σε αυτή χρωστάμε) και μέσω της τράπεζας όταν χρωστάμε σε τρίτους. Το ακατάσχετο, έκρινε, το Ανώτατο Δικαστήριο, δεν προβλέπεται πουθενά με νόμο ούτε κάποιος νόμος το έχει ρητά καταργήσει.

Το ενδιαφέρον του Δικαστηρίου και το κομβικό σημείο της κρίσης του ήταν ένα νομοθετικό διάταγμα. Το διάταγμα 1059/71 που ορίζει τα των τραπεζικών καταθέσεων και επιβάλλει το απόρρητο σε αυτές.

Εκείνο που κρίθηκε ήταν αν αυτό το διάταγμα που λέει πώς και πότε οι τραπεζικές καταθέσεις είναι απόρρητες, αν έχει καταργήσει (έμμεσα έστω) έναν προηγούμενο νόμο του 1932 (φέρει τον αριθμό 5368). Τι προβλέπει αυτός ο νόμος του 1932; Οτι οι τραπεζικές καταθέσεις κατάσχονται. Μάλιστα διατηρήθηκε σε ισχύ και όταν ο Αστικός Κώδικας τέθηκε σε εφαρμογή.

* Τι λέει η απόφαση

Ο Αρειος Πάγος, λοιπόν, έκρινε ότι το διάταγμα του 1971, που λέει για το απόρρητο, δεν έχει καταργήσει τον νόμο του 1993 που λέει ότι οι καταθέσεις κατάσχονται.

Και έτσι, θα δούμε παρακάτω το σκεπτικό, οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι αφού ο νόμος ισχύει και δεν έχει καταργηθεί οι τραπεζικές καταθέσεις μπορούν να κατασχεθούν και για χρέη προς τις τράπεζες και για χρέη σε τρίτους.

«Το ν.δ. 1059/71 περί του απορρήτου των τραπεζικών καταθέσεων, το οποίο ορίζει (αντιγράφουμε επί λέξη από το σκεπτικό της αποφάσεως) ότι οι καταθέσεις σε ελληνικές τράπεζες χαρακτηρίζονται ως απόρρητες, ότι οι διοικητές, μέλη διοικητικών συμβουλίων ή υπάλληλοι των τραπεζών, οι οποίοι λαμβάνουν γνώση των καταθέσεων ως εκ των καθηκόντων τους, τιμωρούνται αν με καθοιονδήποτε τρόπο δώσουν πληροφορίες σχετικά με τις καταθέσεις αυτές και ότι τα πρόσωπα αυτά καλούμενα ως μάρτυρες σε δίκη ουδέποτε εξετάζονται περί των απορρήτων καταθέσεων, δεν επέφερε έμμεση κατάργηση των διατάξεων που προβλέπουν την αναγκαστική κατάσχεση των τραπεζικών καταθέσεων στα χέρια της τράπεζας ως τρίτης, τόσο στην περίπτωση που ο επισπεύδων δανειστής είναι η ίδια η τράπεζα όσο και όταν ο επισπεύδων είναι τρίτος».

Και συνεχίζει η απόφαση: «Και τούτο διότι το ως άνω νομοθετικό διάταγμα, 1059/71, ενώ προέβλεψε για το απόρρητο δεν καθιέρωσε και το ακατάσχετο, πράγμα που θα γινόταν αν υπήρχε η σχετική νομοθετική βούληση. Αλλωστε τα ακατάσχετα που ο νόμος κάθε φορά ορίζει αποτελούν εξαίρεση από τον κανόνα και πρέπει να ερμηνεύονται στενά, αφού δυσχεραίνουν ουσιαστικά ή ακόμη αποκλείουν την παροχή έννομης προστασίας στο στάδιο της αναγκαστικής εκτελέσεως, την οποία προστατεύει το άρθρο 20 παράγραφος 1 του Συντάγματος».

* Η προστασία του καταθέτη

Τα επιχειρήματα για το «σπάσιμο» του ακατάσχετου που εμμέσως σημαίνει και «σπάσιμο» του απόρρητου (άλλωστε στην απόφαση ξεκαθαρίζεται ότι το απόρρητο ισχύει για την προστασία του καταθέτη, η τράπεζα ξέρει τι καταθέσεις έχουμε και για αυτήν απόρρητο δεν υπάρχει) είναι πολλά.

Απόρρητο, αυτό είπε το Ανώτατο Δικαστήριο, δεν σημαίνει και ακατάσχετο. Το δεύτερο δεν είναι η φυσική συνέπεια του πρώτου. Αλλωστε το απόρρητο ισχύει για τους τρίτους. Σε αυτούς η τράπεζα δεσμεύεται να ανακοινώσει τι χρήματα έχουμε σε καταθέσεις. Σε αυτούς δεν λέει (παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις που ορίζονται από τον νόμο) τι έχουμε στους τραπεζικούς λογαριασμούς μας.

Αυτά σε γενικές γραμμές αποφάσισε το Δικαστήριο με τη σημαδιακή απόφασή του που φέρει αριθμό 785/1999, είναι του Α' Τμήματος και εισηγητής της ήταν ο αρεοπαγίτης κ. Π.Φιλιππόπουλος. Μάλιστα με την απόφαση, λόγω της μείζονος σημασίας του, το θέμα θα απασχολούσε και την ολομέλεια του Αρείου Πάγου, η τράπεζα όμως που ήταν διάδικος στην υπόθεση τελικά δεν έστερξε και έτσι το θέμα έμεινε ως εκεί.
Ιδού η Ρόδος, ιδού και η... αφορμή

Η υπόθεση που στάθηκε το έναυσμα και η αφορμή για να ασχοληθεί το Ανώτατο Δικαστήριο με το θέμα της κατάσχεσης ή μη των τραπεζικών καταθέσεων έχει ως εξής:

Ολα ξεκίνησαν από τη Ρόδο. Εκεί ένας πολίτης που είχε κοινούς λογαριασμούς με τη γυναίκα του και την ανήλικη κόρη του σε συγκεκριμένη ιδιωτική τράπεζα και μάλιστα αρκετά χρήματα και σε συνάλλαγμα χρωστούσε στην τράπεζα διάφορα ποσά. Είχαν μάλιστα εκδοθεί και διαταγές πληρωμής. Ο ίδιος όμως είχε εγγυηθεί και για ένα χρέος ενός φίλου του ως αυτοφειλέτης. Η τράπεζα για να ικανοποιηθεί προχώρησε σε κατάσχεση των καταθέσεων του οφειλέτη της. Και για να εισπράξει και αυτά που χρωστούσε ο τρίτος για τον οποίο ο καταθέτης είχε εγγυηθεί. Μάλιστα προχώρησε σε κατάσχεση ολόκληρου του λογαριασμού και ας ήταν κοινός.

Η υπόθεση πήρε τον δρόμο της δικαιοσύνης. Πέρασε όλα τα στάδια, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια κρίση για να φθάσει στον Αρειο Πάγο. Το Ανώτατο Δικαστήριο δικαίωσε την τράπεζα που προχώρησε σε κατάσχεση των τραπεζικών καταθέσεων, αλλά έκρινε ότι σε κοινό λογαριασμό η κατάσχεση μπορεί να φθάνει μόνο στα χρήματα που έχει ο οφειλέτης. Δεν μπορεί κανείς να κατάσχει όλο τον λογαριασμό. Γιατί όταν είναι κοινός τα χρήματα ορίζεται (αυτό λέει ο νόμος) ότι ανήκουν σε ίσα μέρη στους δικαιούχους του λογαριασμού. Μισά μισά αν είναι δύο ή στα τρία αν είναι τρεις.