Του Γιώργου Καισάριου 
Όταν η πτώχευση είναι προ των θυρών, συνήθως είναι αποτέλεσμα μιας κρίσης ρευστότητας. Αυτό ισχύει τόσο για χώρες όσο και για εταιρείες. Δεν εμφανίζεται ξαφνικά κάποιος και σου λέει ότι έχεις πτωχεύσει. Είναι μια διαδικασία που περνάει από στάδια και καταλήγει οι εμπλεκόμενοι στην αγορά να αντιληφθούν το τι έχει γίνει και να τρομοκρατηθούν.

Η έλλειψη ρευστότητας δημιουργεί υπόνοιες αφερεγγυότητας. Στην αρχή η αγορά θα σου ζητήσει ένα μεγαλύτερο επιτόκιο -προκειμένου να μετριάσει το ρίσκο-  αλλά στη συνέχεια το επιτόκιο δεν θα έχει καμία σημασία, διότι όλοι θέλουν να αποχωρήσουν με οποιοδήποτε κόστος, πολλές φορές και με λιγότερο από το αρχικό τους κεφάλαιο.

Αυτό έχει πολύ μεγάλη διαφορά από αυτό που κάνει η Fed κάθε εβδομάδα, όπου χωρίς να υπάρχει πρόβλημα ρευστότητας, αναλαμβάνει μια τράπεζα λόγω του ότι δεν έχει πλέον αρκετά ίδια κεφάλαια για να ανταποκριθεί στους κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας.

Η κρίση που βλέπουμε σήμερα σε πολλές αναδυόμενες αγορές είναι μια κρίση ρευστότητας. Πέραν του ότι αυτές οι χώρες δεν έχουν πολύ μεγάλο δημόσιο χρέος (και άρα δεν έχουν πρόβλημα αποπληρωμής), έχουν και δικό τους νόμισμα και θεωρητικά θα μπορούν να το τυπώσουν αν χρειαστεί. Βέβαια η αλήθεια είναι ότι μπορούν τυπώσουν το δικό τους νόμισμα, όταν όμως έχεις δανειστεί σε ξένο νόμισμα, τότε είναι διαφορετικά τα πράγματα.

Το πρόβλημα όμως εντοπίζεται στις μελλοντικές προσδοκίες. Όταν ένα κράτος δεν έχει ένα σταθερό πολιτικό περιβάλλον (βλέπε Τουρκία, Βραζιλία, Ινδία αλλά και Κίνα), οι εμπλεκόμενοι στην αγορά ανησυχούν μήπως στο μέλλον δημιουργηθεί πρόβλημα από την πολιτική αποσταθεροποίηση.

Αποτέλεσμα είναι ότι φεύγουν κεφάλαια από την αγορά και το τραπεζικό σύστημα, ανεβαίνουν τα επιτόκια και προτού καταλάβεις τι έχει γίνει, έχουμε μια κρίση ρευστότητας.

Ομολογουμένως μια κρίση ρευστότητας μπορεί να οδηγήσει και σε κρίση βιωσιμότητας, αλλά όχι απαραίτητα. Στην περίπτωση της Τουρκίας για παράδειγμα, ο οίκος Fitch δεν έχει αλλάξει την αξιολόγηση του χρέους της Τουρκίας, λέγοντας ότι η μακροπρόθεσμη προοπτική της εν λόγω χώρας δεν επηρεάζεται από την μεγάλη πτώση της λίρας έναντι του δολαρίου.

Στην περίπτωση της Ελλάδος, πότε δεν υπήρχε πρόβλημα ρευστότητας πριν εκδηλωθεί η ελληνική κρίση. Στην Ελλάδα το πρόβλημα ήταν (και είναι και σήμερα) πρόβλημα βιωσιμότητας (solvency). Με λίγα λόγια, το πρόβλημα ήταν η ικανότητα αποπληρωμής λόγω υψηλού χρέους. Ένα πρόβλημα βέβαια που δεν έχει η Τουρκία, με χρέος προς το ΑΕΠ περίπου στο 40%.

Ναι μεν τα επιτόκια είναι τσιμπημένα στην Ελλάδα σήμερα σε σχέση με άλλες χώρες του ευρώ, αλλά αν η Ελλάδα ήταν εκτός ευρώ, τα επιτόκια σήμερα θα ήταν κάτι παραπάνω από διψήφια και κατά πολύ παραπάνω από αυτά της Τουρκίας.

Και ενώ το 2010 είχαμε πρόβλημα βιωσιμότητας, ένα από τα λάθη της τρόικας ήταν ότι η ελληνική περίπτωση αντιμετωπίστηκε σαν κρίση ρευστότητας. Εκεί είναι το ουσιαστικό λάθος που έκανε η τρόικα και λιγότερο οι παράμετροι της συνταγής του μνημονίου.

Και ενώ μια κρίση ρευστότητας αντιμετωπίζεται με ρευστότητα, μια κρίση βιωσιμότητας αντιμετωπίζεται μόνο με διαγραφές και αναδιάρθρωση του χρέους της εν λόγου χώρας η επιχείρησης.